ورود |عضويت
 
درباره ماعشاير استانتماس با ماصفحه نخست
 

آداب و رسوم

 براساس سرشماري اجتماعي اقتصادي عشاير كوچنده در تير ماه سال 1387 توسط مركز آمار ايران، عشاير استان اصفهان با 9232 خانوار و 51063 نفر در ييلاق و 373 خانوار با 1921 نفر در قشلاق (جمعاً 9605 خانوار با 52984 نفر) در سه ايل قشقايي ، بختياري و عرب جرقويه متشكل هستند. اين عشايرحدود 5 ماه از سال را عمدتاً درشهرستانهاي فريدونشهر ـ سميرم ـ چادگان ـ دهاقان ـ شهرضا و جرقويه اصفهان استقرار دارند. زندگي و معيشت عشاير از دامداري،كشاورزي وتوليد انواع صنايع دستي تأمين مي گردد. هرچند جمعيت عشاير نسبت به جمعيت كل استان كم است ليكن جامعه اي توليد كننده به طوريكه 25 درصد گوشت قرمز مصرفي استان را تأمين مي كنند. عشاير به دليل قرارگرفتن در مناطق محروم وكمتر توسعه يافته استان، ازكمترين شاخص هاي توسعه انساني (بهداشت و درمان ـ دامپزشكي ـ آب شرب سالم ـ مسكن ـ راه ـ سوخت ـ سوادآموزي، دسترسي به مطبوعات و وسايل ارتباط جمعي ، سينما ، تاتر و غيره) برخوردارند. مديريت امور عشاير استان در راستاي ساماندهي زندگي عشاير استان طرح ها و برنامه هايي را هر ساله به اجرا در مي آورد كه بيشتر اين طرح ها كارهاي زيربنايي و خدماتي و توليدي است. در همين رابطه دستگاههاي اجرايي استان هم براساس مواد قانوني برنامه هاي توسعه اقتصادي اجتماعي كشور و آئين نامه ساماندهي عشاير (مصوبه هيئت محترم وزيران) هريك وظايفي را در قبال عشاير برعهده دارند. ليكن در كل بنا به دلايلي متأسفانه برنامه هاي ساماندهي عشاير در فعاليت اجرايي و خدماتي بسيار كمرنگ ديده مي شوند. عشاير جامعه اي توليد كننده و با طبيعت و دام و مرتع زندگي همزيستي دارند. زندگي كوچ نشيني عشاير ، نوع معيشت ، دامداري ، مرتعداري ، توليدات لبني و فرآورده هاي دامي ، صنايع دستي ، استقرار و حركت و جابجايي عشاير از ييلاق به قشلاق و گذر از ميانبندها و ... هريك شيريني و تلخي هايي را در بردارد. آنچه مسلم است رمز و راز ماندگاري و بقاء اين شيوه زندگي را در طول هزاران سال با همه فراز و نشيب و قهر و آشتي هاي طبيعت و سرد و گرم روزگار ، بايد در درون و اجزاي اين جامعه پرتلاش و پرتكاپو جستجو كرد. نظم و نسق حساب شده و پيچيده اين جامعه ساده و بي آلايش در صفاي درون و باطن اين انسانهاي خداجو ، داراي اعتماد به نفس و اميدوار، صادق و درستكار با غيرت و رشادت و .... نهفته است. همه اينها در طول ساليان متمادي تبديل به فرهنگ و اصالت ها ، آداب و رسوم و آئين ها و ارزش هايي سنتي و ديني شده است كه خود باعث تداوم و پايداري اين نوع زندگي با همراز و همزيست بودن با طبيعت مي باشد.

 

ورزش عشاير :

عشاير اقوامي مسلمان ، سخت كوش و سلحشور كه همواره در تقويت جسم و تزكيه روح پيشقدم بوده و در بُعد جسماني و فعاليت هاي ورزشي و ارائه بازي هاي گوناگون محلي در صحنه هاي مختلف هنري و رزمي، جايگاه ويژه اي داشته و دارند. شايسته است فرهنگ و هنر هاي بومي و عشايري را به طرق مختلف حفظ نمود تا بتوان فرهنگ نوين امروزي را تقويت كرده ، بيش از پيش غني ساخت. ورزش و بازي جدا از زندگي ايلي عشاير نيست، گاه اتفاق مي افتد كه يك فرد عشايري بدون غذا مي ماند اما ورزش و حركت او قطع نمي شود. فعاليت هاي روزانه عشاير به تعبيري تربيت بدني محسوب مي شود. بالطبع كساني مي توانند در ايل بمانند و زندگي عشايري بكنند كه بدني سالم و قوي داشته باشند. مردان و زنان عشايري از تولد تا مرگ با قهر طبيعت ، مصائب زندگي ، آلام و سختي ها و بالاخره با ظلم و ستم دشمنان دست و پنجه نرم مي كنند و به وسيله بازي هاي محلي كودكان خود را آماده اين گونه مبارزه مي نمايند. هر كدام از بازي ها و ورزش ها در ميان مردم طوايف و ايلات عشاير قوانين و ويژگي خاصي را دارد. بازي ها و ورزش هاي محلي تنها براي سرگرمي و تقويت قواي جسماني نيست ، بلكه برخي از آنها تمرين استقامت و پايداري در برابر ظلم ، دفاع از دين و وطن، همچنين گوياي مبارزه عليه زورگويان و ايستادگي در برابر مشكلات روزمره يك فرد عشايري و ايلي است. اكثر فعاليت هاي روزانه ايل يك نوع ورزش است، از قبيل كوچ كردن ، بارگيري و باراندازي ، پياده روي، اسب سواري ، چوپاني همراه گله ، دويدن به دنبال حيوانات ، تهيه فرآورده هاي لبني و توليد انواع صنايع دستي و ... همانطور كه ذكر شد بيش از شصت نوع انواع ورزش و بازي بومي در بين ايلات و اقوام عشاير از قديم الايام رواج داشته كه در دهه هاي اخير هم اضافه شده است. هرچند كه برخي از انواع ورزش و بازي هاي سنتي به دليل نوع تغييرات در زندگي عشاير و همچنين تغيير و تحولات فرهنگي و اجتماعي و عدم توجه يا كم توجهي دستگاههاي مرتبط اخيراً كمرنگ شده اند. براساس قوانين (برنامه هاي پنجساله توسعه اقتصادي اجتماعي و فرهنگي كشور ـ اسناد توسعه ملي استان ـ آئين نامه ساماندهي عشاير ، مصوبه هيئت محترم وزيران) ادارات و دستگاههاي مختلف استان موظف شده اند كه هريك (با توجه به وجود جامعه عشاير در مناطق مختلف و خصوصاً در شهرستانهاي عشايرنشين) امكانات و خدمات رساني در حيطه وظايف خود را نسبت به خانوارهاي عشايري در حد جامعه شهري و روستايي انجام دهند. در اين خصوص براساس ماده 19 و 20 قانون برنامه پنجم توسعه كشور و مواد 1 و 5 و 11 و 15 آئين نامه ساماندهي عشاير اداره كل تربيت بدني استان هم همانند ديگر دستگاهها مي بايست فعاليت هاي مرتبط با تربيت بدني و امور پرورشي در جامعه عشاير استان را انجام دهند.

اهداف جامع تربيت بدني عشاير :

همانطور كه در مقدمه هم ذكر شد زندگي ايلياتي و عشايري با توجه به نوع زندگي و مناطق استقرار در عرصه هاي طبيعي كوهستاني و تپه ماهور و دشت هاي هموار و ناهموار هميشه با تحرك و جنب و جوش و پويايي همراه است. بعلاوه ورزش هاي هم ساز و همگون با اين نوع زندگي از قديم الايام رواج داشته و دارد كه مي بايست مورد توجه بيشتر دستگاههاي مرتبط خصوصاً اداره كل تربيت بدني قرار گيرد. در اين راستا مديريت امور عشاير استان به دليل نوع تشكيلات رسمي وظايفي را در قالب طرح هاي عمراني و زيربنايي ،توليدي و اسكان و خدمات رساني به عشاير برعهده دارد و در زمينه و مواردي همانند بهداشت و درمان ، آموزش سواد ، فرهنگي و اجتماعي و ورزش تنها مي تواند به عنوان راهنما و معرفي عشاير و مناطق زيست و اطلاع رساني همكاري نمايد. لذا وظيفه دستگاههاي مرتبط استاني و شهرستاني است كه به جامعه عشاير هم همانند شهر و روستا توجه نموده و طرح ها و پروژه هاي موضوعي را در مناطق عشايري با همكاري و مشاركت آحاد عشاير اجرا نمايند. با اين ديدگاه كه عشاير جامعه اي مولد و پركار و پرجنب و جوش وليكن از كمترين امكانات و خدمات فرهنگي و اجتماعي و رفاهي دولتي برخوردار هستند و متأسفانه مورد كمترين بي توجهي قرار گرفته اند. با توجه به مطالب مذكور اهداف اجرايي طرح جامع تربيت بدني به عشاير به شرح ذيل اعلام مي گردد .

1- ايجاد شادابي و سلامتي بيشتـر در جامعه عشاير بخصوص جوانان و كودكان 2- حفظ و اصلاح و تكميل ورزش ها و رزم هاي بومي در گروههاي مختلف سني در عشاير 3- احياء و توسعه و ساماندهي انواع ورزش هاي بومي و غيربومــــي در عشاير 4- شناخت و ساماندهي گروهها و تيم هاي ورزشي بومي و غيربومي در عشاير 5- بررسي نيازهاي ورزشي و امكانات موجود و موردنياز جهت حفظ و احياء و توسعه ورزش در عشاير 6- توسعه امكانات كمي و كيفي تربيت بدني در مناطق عشايري و محل استقرار و زيست بوم هاي عشايري استان 7- حفظ و احياء اصالت هاي فرهنگي هنري ، آداب و رسوم و سنت ها 8- حفظ روحيه شجاعت و دليري در آحاد عشاير

صنايع دستي عشاير استان اصفهان :

براساس سرشماري مركز آمار ايران در سال 1387 جمعيت عشاير استان اصفهان 9605 خانوار معادل 51063  نفر در ييلاق و  373 خانوار معادل 1921 نفر در قشلاق (در مجموع 9605 خانوار با 52982 نفر) از اين تعداد 5301 خانوار از ايل قشقايي مستقر درشهرستانهاي سميرم، شهرضا و دهاقان، 4090 خانوار از ايل بختياري مستقردر شهرستانهاي فريدونشهر وچادگان و214خانوار از ايل عرب جرقويه مستقر در شهرستان اصفهان مي باشند. صنايع دستي ايل را مي توان نوعي فعاليت به منظور توليد اقتصادي يا رفع مايحتاج خانوار دانست، البته در اصل نوعي گسترش فرهنگ و هنر ايل هم مي باشد كه ادامه اين فعاليت علاوه بر رفع نياز موجب تكامل آن هم مي شود.

عمده ترين تفاوت صنايع دستي با توليدات صنعتي در حضور فعال صنعتگر و هويت بخشي او به توليد دست خود است. بافنده يك قاليچه با تمام وجود به آن معنا مي دهد و حاصل دستباف او داراي صفا و لطف و محبت است. نقش هايش گوياست در واقع دست بافته او يك اثر هنري است. اثري كه در آن همه چيز انتخاب شده و داراي دنيايي از معناست. توليدات صنايع دستي ايلات و عشاير استان اصفهان تنوع بسياري دارد كه اين به خاطر كاربرد گسترده توليدات صنايع دستي در زندگي ايل مي باشد از سويي ديگر حضور سه ايل قشقايي، بختياري و عرب جرقويه در سطح استان جلوه ديگر از گوناگوني هنر و فرهنگ را مي نماياند.

انواع صنايع دستي توليد شده توسط ايل قشقايي شامل قالي تركي، قالي يلمه، گبه دورو، گبه ظريف و ضخيم، گليم، گليم سوزني، خورجين، جوال، جُل اسب، جاجيم، طناب تزئيني، حصير اطراف چادر،سياه چادر،مفرش (جارختخوابي)، پلاس مي باشد. انواع صنايع دستي توليد شده توسط ايل بختياري شامل چوقا، خورجين ، گليم ، قالي بختياري ، سياه‌چادر و انواع صنايع دستي توليدشده توسط ايل عرب جرقويه شامل گيوه،قالي نصرآبادي،كوسن،بالش‌مي‌باشند. 

در گذشته توليد صنايع دستي صرفاً به منظور تأمين نيازهاي مادي و معنوي خانوار ايل صورت مي گرفت اما امروزه حتي در جوامع شهري و صنعتي مي توان كاربردهاي جديدي از اين توليدات را در زندگي شهري ديد كه اين مسئله خود علاوه بر ايجاد تعامل فرهنگي باعث تأمين قسمتي از نياز مادي خانوارهاي ايل است.

بر طبق نتايج سرشماري اجتماعي عشايركوچنده در سال 1387متوسط توليددستباف ها در هرخانوار عشايري استان 4 مترمربع در سال است كه يك چهارم اين توليدات به بازار فروش عرضه شده و مابقي به مصرف خانوار مي رسد. اشتغال مردم ايل ، كاري ذوقي و فكري است كه هم فعاليت توليدي بوده و هم بازده اقتصادي دارد و نيز داراي مايه هاي فرهنگي و هنري است.

صنايع دستي از آن جهت براي مردم ايل ارزشمند و گرامي است كه حفظ آن گامي است دربه جا آوردن سنت هاي اصيل ايراني، زيرا خلاقيت طرح ها ، نقش ها و عملكردها ، نشان ديد عميق مردمان ايل به زيبايي و تزئين است. صنايع دستي مردم ايل در عين حال كه اهميت اقتصادي دارد مي تواند مروج خصوصيات اخلاقي و تفكرات هنرمندان فروتن و وفادار به سنت هاي ايل باشد.

امروزه كه تداوم و قدمت اشكال و نقوش پرندگان و جانوران را بر دستبافته هاي عشايري مي بينيم متوجه مي شويم كه هنر چيزي نيست كه بتوان همچون متاعي آن را به دست آورد ، بلكه هنر ارمغان انتقال نسل به نسل سنت ها و حفظ فرهنگ غني گذشته در ميان افراد جامعه است.

عشاير‌بسياري از مايحتاج زندگي خود را از پوشاك‌و غذا و فرش‌و مسكن گرفته‌تا ظروف خود را از مواد اوليه اي كه خود اقدام به تهيه آن مي كنند ، مي سازند مواد اوليه اغلب توليدات صنايع دستي عشاير پشم گوسفند يا موي بز است.

به دليل روش زندگي ييلاق و قشلاق كردن عشاير كوچنده در طول سال نياز به ظروف ، لوازم ، لباس و حتي مسكن قابل حمل و سبك واضح و روشن است. راه حل هوشمندانه و زيبايي كه به كار رفته تهيه اغلب اين وسايل از دست بافته هاي زنان ايل است كه با مواد اوليه بومي بافته مي شود. حُسن اين وسايل دستباف در وزن كم ، حجم كم و انعطاف پذير بودن آنهاست. همچنين مسكن قابل حمل خانوار ايل كه همان سياه چادر بافته شده از موي بز است به خوبي تمام انتظارات ايل را برآورده مي سازد.

زيباترين لباسها ،‌ مطلوب ترين غذاها ، سبك ترين و مناسب ترين نوع مسكن ، پردوام ترين ظروف و گرانبهاترين فرشها ، با دست تواناي اين مسافران خسته از راه ساخته مي شود.

سياه چادري كه از موي بز كه با دستان هنر آفرين زن ايلي بافته شده و مرد ايل آن را بر پايه هاي چوبين استوار گردانده است يكي از بهترين نمونه هاي همزيستي انسان و طبيعت است.

روزي كه ايل قصد اطراق در جايي كند به سرعت و بدون كمترين آسيب به طبيعت، سياه چادر برپا مي شود و هنگام كوچ ايل به راحتي جمع آوري شده و هيچ اثر مخرب وناهمگون بر طبيعت اطراف باقي نمي گذارد. درون اين خانه كوچك را دستبافت هاي مفروش ساخته كه شايد بالاترين ارزش مــادي را داشتــه باشند اما بابـت بهاي آن چيـــزي پرداخــــت ننموده اند.

لوازم زندگي از رختخواب و خورجيـــن و توبره و نمكدان گرفته تا كيسه هاي پشمين مخصوص حمل آذوقه همه و همه نمونه‌هايي از هنر مردم‌ايل است. بسياري‌از ظروف مورد‌نيازشان‌را از پوست‌حيواناتي‌كه‌خود پرورش مي دهند مي سازند و غذاي روزانه را از توليدات و فرآورده هاي دامي يا از محيط طبيعي خويش بدست مي آورند.

مي‌توان گفت‌زندگي عشاير‌با كمتري وابستگي‌به‌شهرها طي مي شود كه اين امر بار ديگر بر نقش كليدي صنايع دستي و حضور پر رنگ تر در زندگي امروزي و شهري جهت لمس فرهنگ اين مردمان خوب و سخت كوش صحه مي گذارد.

فرهنگ و هنر:

براساس سرشماري اجتماعي اقتصادي عشاير كوچنده در تير ماه سال 1387 توسط مركز آمار ايران ، عشاير استان اصفهان با 9232 خانوار و 51063 نفر در ييلاق و 373 خانوار با 1921 نفر در قشلاق (جمعاً 9605 خانوار با 52984 نفر) در سه ايل قشقايي ، بختياري و عرب جرقويه متشكل هستند. اين عشايرحدود 5 ماه از سال را عمدتاً درشهرستانهاي فريدونشهر ـ سميرم ـ چادگان ـ دهاقان ـ شهرضا و جرقويه اصفهان استقرار دارند. زندگي و معيشت عشاير از دامداري، كشاورزي وتوليد انواع صنايع دستي تأمين مي گردد. هرچند جمعيت عشاير نسبت به جمعيت كل استان كم است ليكن جامعه اي توليد كننده به طوريكه 25 درصد گوشت قرمز مصرفي استان را تأمين مي كنند. عشاير به دليل قرارگرفتن در مناطق محروم وكمتر توسعه يافته استان، ازكمترين شاخص هاي توسعه انساني (بهداشت و درمان ـ دامپزشكي ـ آب شرب سالم ـ مسكن ـ راه ـ سوخت ـ سوادآموزي، دسترسي به مطبوعات و وسايل ارتباط جمعي ، سينما ، تاتر و غيره) برخوردارند. مديريت امور عشاير استان در راستاي ساماندهي زندگي عشاير استان طرح ها و برنامه هايي را هر ساله به اجرا در مي آورد كه بيشتر اين طرح ها كارهاي زيربنايي و خدماتي و توليدي است. در همين رابطه دستگاههاي اجرايي استان هم براساس مواد قانوني برنامه هاي توسعه اقتصادي اجتماعي كشور و آئين نامه ساماندهي عشاير (مصوبه هيئت محترم وزيران) هريك وظايفي را در قبال عشاير برعهده دارند. ليكن در كل بنا به دلايلي متأسفانه برنامه هاي عشاير بسيار كمرنگ ديده مي شوند. لهذا مديريت امور عشاير استان در راستاي ساماندهي عشاير استان از جنبه هاي مختلف توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و به دليل شناخت كلي و ارتباط نزديكي كه با عشاير دارد ، در رابطه با هر موضوع طرح هاي جامعي ارائه مي نمايند كه بخشي مربوط به وظايف سازماني خود و بخشي هم از طريق دستگاههاي مرتبط بايستي عملياتي شود.

 

ضرورت و اهداف موضوع فرهنگ و هنر در عشاير :

در رابطه با مسائلي فرهنگ و هنر عشاير بايد گفت كه زندگي عشاير هميشه با تحرك و تكاپو و جنبش همراه بوده و آداب و رسوم و كنش هاي فرهنگي و هنر آنها هم (كه نشأت گرفته از اين نوع زندگي است) بسيار متنوع و جالب است. انجام آئين هاي ملي و مذهبي ، جشن ها ، سوگ ها و عزاداري ها، سنت ها و باورها آداب و رسوم ، الگوي سكونت ، اسب سواري و تيراندازي،خوراك و پوشاك، لهجه و گويش ها هنرهاي دستي، موسيقي و نغمه ها ، سازهاي سنتي و آهنگ هاي اصيل، شعر و حماسه و ادبيات به همراه شجاعت، سلحشوري و دليري، پركاري، پاك انديشي و صداقت درستكاري ، ميهمان نوازي و ... اينها نمونه و الگوهايي از فرهنگ و هنر در جامعه عشاير هستند. اين فرهنگ و هنر عشاير با سوابق ديرينه در بستر باورهاي ديني و مذهبي و وابستگي هاي استاني و منطقه اي و ملي شكل گرفته و نتايج فرآيندي است دو سويه از عشاير به روستا و شهر و بالعكس كه پيوسته در حال چرخش است. هرچندكه عشاير كوچنده كمترين دسترسي به وسايل ارتباط جمعي ، مطبوعات و روزنامه و مجلات ، مجامع فرهنگي سينما و تئاتر و ... دارند. خوشبختانه اين تاثير پذيري از عشاير به روستا و شهر بيشتر است و هنوز فرهنگ و هنر اصيل در ميان عشاير و ايلات و اقوام كمتر تحت تاثير جاذبه هاي منفي قرار گرفته است. توجه به اين اصالت هاي فرهنگي و هنري كه ريشه در زندگي اقوام و ايلات دارد با حفظ و احياء آنها قطعاً در تعالي فرهنگ و هنر استان وكشور عزيزمان نقش موثر و مثبت دارد، بنابراين موضوع فرهنگ و هنر و توجه ويژه به آن در عشاير از ضرورت و اهميت دو چندان داشته و قطعاً مي بايست به صورت جامع و كامل به آن پرداخته شود.

 

اهداف طرح موضوع فرهنگ و هنر عشاير :

- حفظ اصالت هاي فرهنگي هنري ، آداب و رسوم و سنت هاي اقوام و ايلات - احياء و تعالي اصالت فرهنگي و هنري در عشاير - گسترش آئين ها و آموزه هاي ديني و مذهبي در عشاير - حفظ و تقويت صفات بازر شجاعت و دليري، صداقت و درستكاري در عشاير - توسعه فرهنگ و هنر در راستاي اجراي آئين نامه ساماندهي عشاير (مصوبه هيئت محترم وزيران) - توجه به موسيقي و نغمه هاي سنتي واصلي و شعر و حماسه در برگزاري مراسم جشن و عروسي و يا سوگواري - جلوگيري از نفوذ و يا گسترش جاذبه منفي فرهنگ و هنر شرقي و غربي در جامعه عشاير - كمك به تعالي فرهنگ و هنر اصيل و بومي استان و كشور

 

چهارشنبه 01 اسفند ماه 1397
 
Copyright (c) 1397/12/01 اداره کل امور عشایر استان اصفهان
Ariana Informatics Group - گروه داده ورزي آريانا